Isı Pompası Neden Şema Gerektirir?
Bir kombi kurulumunda tesisat görece basittir: gaz girişi, baca, gidiş-dönüş hattı, genleşme tankı. Isı pompasında ise hem ısıtma hem soğutma döngüsü var; bazı sistemlerde sıcak su üretimi de aynı anda yönetiliyor. Üstüne bir de ısı kaynağının dış ortam sıcaklığına göre anlık değişkenlik göstermesi eklenince, doğru bağlantı şeması olmadan sistemin çalışması mümkün olsa da verimli çalışması kesinlikle mümkün değil.
Kurulum şeması; hem montajcının hata yapmaması için bir yol haritası, hem de bakım sırasında hangi valfin ne işe yaradığını anında görmek için bir başvuru noktası. Dolayısıyla sistem tipi ne olursa olsun, kuruluma başlamadan önce kâğıda ya da dijital ortama dökülmüş bir akış şeması şart.
Monoblok Isı Pompası Kurulum Şeması
Monoblok sistemlerde tüm soğutma devresi dış ünitede yer alır; içeriye sadece sıcak su taşınır. Bu yapı kurulumu basitleştiriyor gibi görünse de hidronik devre planlaması açısından en kapsamlı yaklaşımı gerektiren tip aslında monoblok.
Dış Ünite (Monoblok Sistem) Boylersiz Sistem
Sıcak Su Gidiş Hattı:Dış Ünite ──► Buffer Tankı ──► Sirkülasyon Pompası ──► Ev Tesisatı (Gidiş)
Soğuk Su Dönüş Hattı:Dış Ünite ◄── Filtre ◄── Buffer Tankı ◄── Genleşme Tankı ◄── Ev Tesisatı (Dönüş)
Monoblok — Temel Akış Şeması
┌─────────────────────────────────────────────────────┐
│ DIŞ ÜNİTE (MONOBLOK) │
│ Kompresör + Evaparatör + Kondenser │
│ Çıkış: 55–75°C sıcak su │ Giriş: soğuk dönüş │
└────────────────────┬────────────────────────────────┘
│ Gidiş Hattı (Sıcak)
▼
┌─────────────────────────────────────────────────────┐
│ GENLEŞME TANKI + EMNİYET GRUBU │
│ Ön şarj: 1.0–1.5 bar │ Emniyet ventili: 3 bar │
│ Manometre + Otomatik hava tahliye │
└────────────────────┬────────────────────────────────┘
│
▼
┌─────────────────────────────────────────────────────┐
│ BUFFER TANKI │
│ 50–100 lt (ev için) │ Min. çevrim: 7–10 dak. │
│ Üst → Sıcak çıkış │ Alt → Soğuk dönüş │
└──────────┬──────────────────────────┬───────────────┘
│ Sıcak Çıkış (Üst) │ Soğuk Dönüş (Alt)
▼ ▼
┌─────────────────┐ ┌──────────────────────────┐
│ DHW BOYLERI │ │ BİRİNCİL SİRK. POMPASI │
│ (Opsiyonel) │ │ 2–4 lt/dak/kW │
│ Eşanjörlü │ │ Dönüş hattında konumlu │
└─────────────────┘ └──────────┬───────────────┘
│ Dış ünite dönüşüne
▼
┌──────────────────────────────────────────┐
│ İKİNCİL SİRK. POMPASI │
│ EC motorlu, değişken devir önerilir │
│ Buffer alt soğuk çıkışından beslenir │
└────────────────┬─────────────────────────┘
│
▼
┌──────────────────────────────────────────┐
│ 3-YOLLU KARIŞTIRMA VANASI │
│ (Farklı sıcaklık isteyen devreler için) │
└───────────┬──────────────┬───────────────┘
│ │
┌─────────▼──────┐ ┌────▼──────────────┐
│ YERDEN ISITMA │ │ RADYATÖRLEr / │
│ Kolektör │ │ FAN COİL │
│ 30–45°C akış │ │ 45–55°C akış │
└────────────────┘ └───────────────────┘
Bileşen Açıklamaları
1. Dış Ünite (Monoblok)
Kompresör, evaparatör ve kondenser bu kutuda. Dışarıdan hava alır, içeri sadece ısıtılmış su gönderir (inverter modellerde 75°C'ye kadar). Dış üniteye gidiş ve dönüş boru hatları minimum ½" ya da ¾" bakır veya PrePlex izolasyonlu esnek boru olmalı.
2. Genleşme Tankı + Emniyet Grubu
Dış üniteye yakın ya da üniteyle buffer tank arasına konumlanır. Kapalı devre su hacmindeki basınç değişimini karşılar. Tankın ön şarjı, sistemin statik yüksekliğine göre hesaplanmalı (genellikle 1.0–1.5 bar). Emniyet ventili 3 bar ayarlı, manometre ile birlikte çalışır.
3. Buffer Tankı
Monoblok sistemin kalbi. Dış ünite sabit kapasitede üretim yaparken iç tesisat değişken talep oluşturur; buffer tank bu iki döngünün birbirini bozmadan çalışmasını sağlar. Hacim hesabı: pompanın minimum çevrim süresi 7–10 dakika olacak şekilde belirlenir. Ortalama konutlar için 50–100 litre yeterlidir.
4. Birincil Sirkülasyon Pompası
Dış ünite ile buffer tank arasındaki döngüyü çalıştırır. Çoğu monoblok modelde bu pompa dış üniteye entegredir; harici pompa kullanılan modellerde ise dönüş hattına (soğuk tarafa) konumlanır. Akış hızı 2–4 lt/dak/kW aralığında tutulur.
5. İkincil Sirkülasyon Pompası (Ev Tesisatı Pompası)
Buffer tankın alt soğuk çıkışından alınan hat, ikincil devreyi oluşturur. Yerden ısıtma kolektörü, radyatör sistemi ya da fan-coil hattı buradan beslenir. Bu devre için ayrı bir sirkülasyon pompası gerekir; birincil pompasıyla kesinlikle karıştırılmamalıdır. EC motorlu (değişken devir) pompa seçilirse enerji tasarrufu ciddi ölçüde artar.
6. DHW Tankı (Kullanım Sıcak Suyu — Opsiyonel)
Kombine buffer+DHW tankı ya da ayrı bir boyler kullanılabilir. Eşanjörlü bağlantıda boyler, buffer'dan öncelikli doldurulur. Legionella koruması için ayda bir kez 60°C'ye ısıtma programı mutlaka yapılandırılmalı.
Monoblok'ta 3 Kritik Nokta
- Don koruması: Dış üniteden içeriye gelen boru hatları yapı kabuğu dışında kalıyorsa donmaya karşı ısıtma kablosuyla sarılmalı ya da iyi izole edilmelidir. Dahili don koruması boru hattını korumaz.
- Minimum akış debisi: Tüm zonlar kapanır ve birincil devre su görmezse kompresör arıza yapar. Bunu önlemek için şemaya bypass hattı veya bypass vanaları eklenir.
- Hava tahliyesi: Sisteme ilk su doldurulduğunda ve yılda bir kez otomatik hava tahliye vanaları kontrol edilmeli; kolektör üstü ve en yüksek noktaya el tipi hava tahliye eklenmeli.
Split (Ayrık Ünite) Isı Pompası Kurulum Şeması
Split sistemlerde soğutma devresi ikiye bölünür: dış ünite (kompresör + evaparatör) ve iç ünite (kondenser + hidronik modül) arasında soğutucu akışkan borusu gider. İç ünite içeride teknik hacimdedir; bu da onu monoblok'a kıyasla don riskinden muaf kılar.
Split Isı Pompası Sistemi Boylersiz
Soğutucu Gaz Hattı (Dışarıdan İçeriye):Dış Ünite ──(Bakır Boru / Gaz Hattı)──► İç Ünite (Hidrobox) Sıcak Su Gidiş Hattı (Sadece Evin İçinde):İç Ünite ──► Buffer Tankı ──► Sirkülasyon Pompası ──► Ev Tesisatı (Gidiş) Soğuk Su Dönüş Hattı (Sadece Evin İçinde):İç Ünite ◄── Filtre ◄── Buffer Tankı ◄── Genleşme Tankı ◄── Ev Tesisatı (Dönüş)┌───────────────────────────────────────────┐
│ DIŞ ÜNİTE │
│ Kompresör + Evaparatör │
│ Soğutucu akışkan: R32 / R410A / R290 │
│ Gaz hattı ⌀12mm — Likit hat ⌀6mm │
└──────────────┬────────────────────────────┘
│ Soğutucu Akışkan Borusu
▼
┌───────────────────────────────────────────┐
│ İÇ ÜNİTE (HİDRONİK MODÜL) │
│ Kondenser + Genişleme vanası │
│ Dahili sirkülasyon pompası │
│ Akış sensörleri + Kontrol kartı │
└──────────┬───────────────────────┬────────┘
│ Isıtma Çıkışı │ DHW Çıkışı
▼ ▼
┌──────────────────┐ ┌──────────────────┐
│ BUFFER TANKI │ │ DHW BOYLERI │
│ (Gerekirse) │ │ │
└────────┬─────────┘ └──────────────────┘
│
▼
┌───────────────────────────────────────────┐
│ EV TESİSATI │
│ Yerden Isıtma / Radyatör / Fan-Coil │
└───────────────────────────────────────────┘
Soğutucu akışkan bağlantısı yalnızca F-gaz sertifikalı teknisyenler tarafından yapılabilir. Split iç ünite hacmi kısmen buffer görevi gördüğünden, küçük tek-zonlu sistemlerde ayrı buffer atlanabilir; üretici dökümanı kontrol edilmeli.
Tüm Sistemlerde Ortak Bileşenler
| Bileşen | Görevi | Şemadaki Konumu |
|---|---|---|
| Buffer Tankı | Birincil ve ikincil devre arasında ısıl tampon; kompresörün kısa çevrim yapmasını önler | Dış ünite çıkışından hemen sonra, ikincil devre öncesinde |
| Genleşme Tankı | Kapalı devre basınç dalgalanmalarını karşılar, emniyet ventilini devre dışı bırakır | Dönüş hattında, sirkülasyon pompası öncesinde |
| Birincil Sirkülasyon Pompası | Isı pompası – buffer tank arasındaki döngüyü taşır | Dönüş hattı (soğuk taraf), dış üniteye dönerken |
| İkincil Sirkülasyon Pompası | Buffer tankı – son kullanım terminalleri arasını çalıştırır | Buffer alt çıkışından sonra, kollektör öncesinde |
| Emniyet Ventili | Sistem basıncı 3 bar'ı aştığında su tahliye eder | Genleşme tankıyla aynı grupta, dönüş hattında |
| Manometre | Devre basıncını anlık gösterir; su kaybı ve soğutucu kaçağı takibi | Emniyet grubu içinde ya da buffer tank bağlantısında |
| Otomatik Hava Tahliye | Biriken havayı otomatik atar; kavitasyon ve gürültüyü önler | En yüksek nokta, kolektör üstü, buffer tank üstü |
| 3-Yollu Karıştırma Vanası | Farklı sıcaklık isteyen devrelerde akış sıcaklığını düzenler | İkincil devrenin gidiş hattında, kollektör öncesinde |
| Termometre Sensörleri | Gidiş-dönüş sıcaklıklarını kontrol kartına iletir; COP hesabı ve arıza tespiti | Gidiş ve dönüş hatlarında, buffer girişi ve çıkışlarında |
Yerden Isıtma ile Kullanımda Şema Farkı
Isı pompalarının doğal ortağı yerden ısıtmadır; düşük akış sıcaklığı istediği için pompa en yüksek COP değerinde çalışır. Ancak yerden ısıtma devreleri doğrudan buffer tankına bağlanamaz; araya kolektör şebekesi ve karıştırma grubu girer.
Şema şöyle ilerler: Buffer tankının üst sıcak çıkışından alınan hat, karıştırma grubuna (3-yollu vana + devre pompası + sensörler) girer. Karıştırma grubu gidiş suyunu 35–40°C bandına düşürerek yerden ısıtma kollektörüne iletir. Kollektörün her devresi ayrı dengeleme vanaları ile ayarlanır; oda sıcaklığı servomotorlu vanalarla kontrol edilir.
Önemli UyarıYerden ısıtma devreleri buffer tankına doğrudan bağlanırsa, kompresör dönüş sıcaklığı sürpriz biçimde düşer ya da DHW tarafından gelen sıcak su zemin borularına akar. Her iki durum da hem verimi hem boru ömrünü olumsuz etkiler.[/BOX]
Hibrit Sistem: Isı Pompası + Kombi
Eski radyatörlü bir bina, büyük yatırım yapmadan ısı pompasına geçmek istiyorsa hibrit kurulum devreye girer. Isı pompası temel kaynaktır; dış sıcaklık belirli bir eşiğin (genellikle -5°C ile +2°C arası) altına düştüğünde kombi destekçi olarak devreye girer.
Kritik nokta, kombi ile ısı pompasının aynı devre üzerinde çakışmamasıdır. Bunun için ya farklı akış hatları üzerinden birleşim manifoldu kullanılır ya da akıllı kontrol sistemi hangisinin ne zaman çalışacağını yönetir. Kombi dönüş hattını ısı pompasının dönüş hattıyla birleştirmek, pompanın kondenser sıcaklığını aniden yükseltip kompresör arızasına zemin hazırlar.
Elektrik Bağlantısı ve Kontrol Kablolaması
Kurulum şemaları yalnızca borulama değildir. Elektrik şeması da en az hidronik şema kadar önemli.
- Dış ünite – kontrol kartı: Üretici protokolü (ModBus, CAN Bus vb.) — çift bükümlü kablo (twisted pair) önerilir.
- Buffer tank sıcaklık sensörleri: NTC sensörler, kontrol kartına bağlanır.
- Oda termostatı / akıllı panel: 0–10V analog veya dijital protokol; hava kompanzasyon eğrisi buradan programlanır.
- Servomotorlu vanalar: 230V veya 24V besleme — güç ve sinyal kabloları ayrı tutulmalı.
- Topraklama: Tüm metal aksamlar ortak toprak potansiyeline bağlanmalı; özellikle split sistemlerde dış ünite muhakkak topraklanmalı.
Kurulum Öncesi Kontrol Listesi
- Isı kaybı hesabı yapıldı mı? — Pompa kapasitesi binanın gerçek ısı kaybına göre seçilmeli. Fazla büyük pompa kısa çevrim yaparak arızalanır.
- Buffer tank hacmi hesaplandı mı? — Minimum çevrim süresi 7–10 dakika; hidrolik hesap yapılmadan tank boyutu belirlenemez.
- Boru çapları doğru seçildi mi? — Düşük çap yüksek basınç kaybına yol açar, pompa verimi düşer. Çap tablosu üretici dökümanında yer alır.
- F-gaz sertifikası mevcut mu? — Split sistemlerde soğutucu bağlantısını yalnızca sertifikalı teknisyenler yapabilir.
- Gece tarifesi uyumu sağlandı mı? — Gece tarifesinde buffer tankını doldurmak ısıtma maliyetini ciddi oranda düşürür; kontrol sistemi buna göre programlanmalı.
Bir ısı pompası, kaliteli kurulum şeması olmadan tasarlandığı COP değerine asla ulaşamaz. Her bileşenin amacı, konumu ve diğer bileşenlerle ilişkisi net anlaşılmadan somun sıkılmamalı.
